10. godišnjica pokušaja vojnog udara u Turskoj: Kako su pučisti pokušali svrgnuti demokratsku vlast

Pokušaj državnog udara 15. jula 2016. godine nije bio plan improvizovan u jednoj noći, već kulminacija mjeseci priprema koje su se ubrzale nakon općih izbora u Turskoj 1. novembra 2015. godine , prema sudskim spisima i nalazima zvaničnih istraga o FETÖ.

Ova teroristička grupa je godinama infiltrirala državne institucije pod krinkom vjerskih, obrazovnih i humanitarnih aktivnosti prije nego što se preorijentisala na pokušaj preuzimanja državne vlasti vojnom silom.

Nakon što je vladajuća Stranka pravde i razvoja (AK Partija) povratila parlamentarnu većinu na izborima 1. novembra 2015. godine, FETÖ je zaključio da su njegovi napori da proširi politički uticaj kroz birokratske mreže propali, što je navelo više članove grupe da krenu naprijed sa planovima za vojni udar.

Planiranje puča počinje

Pripreme su počele u novembru 2015. godine na sastancima s ključnim civilnim koordinatorima, uključujući Adila Öksüza i Kemala Batmaza, koji se smatraju centralnim figurama odgovornim za koordinaciju vojne strukture grupe.

Nekoliko sastanaka održano je u Pennsylvaniji, gdje je vođa grupe Fethullah Gülen u to vrijeme živio, kao i u Ankari i Istanbulu. Najmanje 23 sastanka na visokom nivou održana su u vezi s pripremama za državni udar.

Prvi sastanak održan je 14–15. novembra 2015. godine u Pennsylvaniji. Nakon tog sastanka, Öksüz, Batmaz, Hakan Çiçek, Nurettin Oruç, Harun Biniş i Özcan Aytuluner navodno su formirali koordinacioni grupu odgovornu za provođenje plana državnog udara.

Između kraja decembra 2015. i marta 2016. godine u Ankari je održan niz sastanaka s vojnim oficirima. Izvještaji s tih okupljanja redovno su dostavljani višim ličnostima FETÖ-a u Pennsylvaniji kroz ponovljene posjete Öksüza i Batmaza.

Planiranje se intenziviralo u proljeće 2016. godine. Dodatni sastanci s vojnim licima povezanim s FETÖ-om održani su u Ankari između marta i juna radi finalizacije operativnih detalja.

Konačno naređenje iz Pennsylvanije

Öksüz, Batmaz i Oruç ponovo su otputovali u Pennsylvaniju između 20. i 25. juna 2016. godine, gdje su primili konačna uputstva prije povratka u Tursku.

Završna faza priprema navodno je održana početkom jula. Tužioci tvrde da je Öksüz predsjedavao četiri uzastopna sastanka s višim vojnim oficirima u Ankari od 6. do 9. jula kako bi finalizirao zaduženja i operativne planove za pokušaj udara.

Öksüz i Batmaz su zatim još jednom otputovali u Pennsylvaniju 12. jula, prema sudskim zapisima, prije nego što su se ubrzo vratili u Tursku.

Puč pokrenut

Istovremeni koordinacioni sastanci nastavljeni su između 12. i 15. jula u vojnim objektima u Ankari i Istanbulu, uključujući kasarne Maltepe, Vazduhoplovnu akademiju i Ratni vazduhoplovni koledž. Brojni oficiri okupili su se na tim lokacijama iako tamo nisu imali nikakvo službeno zaduženje.

Dana 14. jula, civilni koordinatori su se navodno premjestili u Ankaru radi završnih priprema pred operaciju.

Pokušaj državnog udara počeo je uveče 15. jula 2016. godine, kada su odmetnuti vojni pripadnici povezani s FETÖ-om upotrijebili tenkove, borbene avione i helikoptere protiv državnih institucija i civila.

Poziv na otpor

Ubrzo nakon toga, otetim borbenim avionima F-16 pučisti su počeli nisko letjeti iznad glavnog grada. Uskoro su svijet obišle slike i video snimci vojnika koji zatvaraju dva ključna mosta u Istanbulu. U 23:02 premijer Binali Yıldırım je u direktnom pozivu na TV NTV rekao da se radi o “ilegalnoj akciji” protiv vlade i obećao odgovor. U 23:05 Tužilaštvo u Ankari pokrenulo je istragu o pokušaju državnog udara.

Pučisti koji su preuzeli javni RTV servis TRT prisilili su voditeljicu da objavi da je “turska vojska preuzela upravu”.

Potom se predsjednik Recep Tayyip Erdoğan pojavio se u video pozivu sa CNN Türk i održao historijski govor, pozivajući naciju na ulice protiv pučista.

Pokušaj je osujećen nakon otpora snaga sigurnosti i civila koji su se odazvali pozivima da brane izabranu vlast. Prema zvaničnim podacima, 251 osoba je poginula, a više od 2.700 drugih je ranjeno tokom neuspjelog pokušaja državnog udara. Turske vlasti su od tada provele opsežne sudske postupke protiv hiljada osumnjičenih za umiješanost u zavjeru, piše Daily Sabah.

Prevod i obrada: Akos.ba