Evropska politika prema Izraelu pred demokratskim testom

Više od 457.000 evropskih građana potpisalo je peticiju kojom se traži potpuna suspenzija Sporazuma o partnerstvu između Evropske unije i Izraela već u prvom mjesecu od pokretanja inicijative.

Pokrenuta 13. januara kao formalno registrirana evropska građanska inicijativa, peticija mora prikupiti milion potpisa iz najmanje sedam država članica EU do 13. januara naredne godine kako bi Evropska komisija bila obavezna razmotriti zahtjev. Ne radi se o simboličnom apelu, već o mehanizmu ugrađenom u demokratski okvir EU, osmišljenom da volju građana pretoči u institucionalnu proceduru.

Brzina i geografska rasprostranjenost mobilizacije imaju poseban značaj. Zahtjev za suspenzijom Sporazuma o pridruživanju EU–Izrael više nije ograničen na ulične proteste ili aktivističke krugove, već je ušao u formalnu demokratsku arhitekturu Unije.

Peticija traži suspenziju uz obrazloženje da Izrael krši član 2 sporazuma, koji partnerstvo uslovljava poštivanjem ljudskih prava i međunarodnog prava. Kako se navodi u inicijativi, „građani EU ne mogu tolerirati da Unija održava sporazum koji doprinosi legitimizaciji i finansiranju države koja čini zločine protiv čovječnosti i ratne zločine“. U tekstu se dodatno spominju masovna stradanja civila, raseljavanje, uništavanje bolnica i medicinske infrastrukture u Gazi, blokada humanitarne pomoći te nepoštivanje odluka Međunarodnog suda pravde.

Do ponedjeljka inicijativa je prikupila 457.950 potpisa, odnosno više od 45 posto potrebnog broja u samo mjesec dana. Potpisnici dolaze iz svih 27 država članica EU, bez izuzetka, što ukazuje na kontinentalni, a ne regionalni karakter mobilizacije.

Raspodjela potpisa otkriva i političke trendove. Francuska prednjači sa 203.182 potpisnika, gotovo 45 posto ukupnog broja, što odražava dugu tradiciju solidarnosti, masovne proteste tokom rata u Gazi i jasno pozicioniranje političkih aktera poput pokreta La France Insoumise. Francuska se tako profilirala kao ključni pokretač institucionalnog pritiska.

Španija slijedi sa 60.087 potpisa, dok Italija ima 54.821, što je posebno značajno s obzirom na desničarsku vladu koja otvoreno podržava Izrael. Belgija je zabilježila 20.330 potpisa na oko 12 miliona stanovnika, što ukazuje na visok stepen angažmana. U nordijskim zemljama Finska sa 12.649, Švedska sa 15.267 i Danska sa 8.295 potpisa pokazuju stabilno učešće, dok je Irska dostigla 11.281 potpis.

Nekoliko država već je premašilo nacionalne pragove predviđene pravilima EU. Francuska, Španija, Belgija, Finska, Irska, Italija i Švedska nadmašile su minimalan broj potpisa potreban da bi se ispunio kriterij najmanje sedam država članica. To znači da inicijativa ne samo da prikuplja veliki broj potpisa, već već sada zadovoljava geografske uslove legitimiteta ugrađene u mehanizam evropske građanske inicijative.

Nizozemska sa 20.304 potpisa približava se svom nacionalnom pragu, dok Poljska sa 22.308 pokazuje da angažman nadilazi Zapadnu Evropu. Čak i u manjim državama poput Slovenije sa 1.703 potpisa, Luksemburga sa 900 i Portugala sa 4.945, učešće je vidljivo.

Njemačka predstavlja poseban kontrast. Iako je riječ o najmnogoljudnijoj članici EU i zemlji u kojoj su održani neki od najvećih protesta protiv izraelske vojne kampanje u Gazi, peticija je prikupila 11.461 potpis – tek 17 posto nacionalnog praga od 69.120. Ovaj raskorak između ulične mobilizacije i formalnog institucionalnog angažmana ukazuje na specifičan politički i pravni kontekst u Njemačkoj, gdje su pro-palestinski izrazi suočeni s ograničenjima, a vlade tradicionalno pružaju gotovo bezuslovnu podršku Izraelu. Niži procenat ne znači odsustvo neslaganja, već ukazuje na strukturalne prepreke unutar kojih djeluje građanski aktivizam.

Posmatrano u cjelini, ovi obrasci pokazuju više od same dinamike jedne peticije. Tokom više od dvije godine rata, etničkog čišćenja i sistematskog uništavanja civilnog života u Gazi, solidarnost širom Evrope nije oslabila. Ona se iz protestnih slogana i uličnih okupljanja preselila u formalni demokratski instrument koji zahtijeva institucionalni odgovor.

Peticije same po sebi ne mijenjaju automatski politiku. Evropska komisija nije pravno obavezna suspendirati sporazum čak i ako inicijativa prikupi milion potpisa. Ipak, političke implikacije su značajne. Uspješna inicijativa formalno bi primorala Komisiju da odgovori na zahtjev zasnovan na klauzuli o ljudskim pravima EU, pokazujući da poziv na suspenziju ima široku i mjerljivu podršku građana.

Evropska unija se dugo predstavlja kao normativna sila posvećena međunarodnom pravu i ljudskim pravima, a član 2 partnerskih sporazuma predstavlja temelj tog pristupa. Ukoliko stotine hiljada, a potencijalno i više od milion građana insistira na dosljednoj primjeni tog principa, institucije EU suočit će se s ozbiljnim testom kredibiliteta.

Ova peticija nije samo broj potpisa, već pokazatelj političke volje. Ona ukazuje da građani širom Francuske, Španije, Belgije, Italije, Irske, nordijskih zemalja i drugih država koriste demokratske mehanizme EU kako bi zahtijevali odgovornost.

Bez obzira na to hoće li inicijativa dostići milion potpisa, jedna činjenica je već jasna: zahtjev za suspenzijom partnerstva EU–Izrael ušao je u institucionalni prostor evropske politike i više se ne može odbaciti kao marginalna retorika. On je sada dio formalnog demokratskog procesa Unije, što predstavlja značajan razvoj u evropskom odgovoru na dešavanja u Gazi.

Stavovi izneseni u ovom tekstu predstavljaju lično mišljenje autora i ne odražavaju nužno uređivačku politiku Al Jazeere.

Majed al-Zeer
Novinar, pisac, predavač i aktivista specijaliziran za palestinska pitanja, s posebnim fokusom na izbjegličko pitanje i pravo na povratak.

Izvor: Al Jazeera

Prevod i obrada: akos.ba