Šta znači hajr
Riječ hajr (ألْخَيْرُ) u arapskome jeziku označava sve ono što je pohvalno i poželjno; znači i dobrotu, plemenitost, velikodušnost, kao i: dobar, izvrstan, odličan; odatle se kaže: istihāra-namaz, jer je to namaz u kojem se Svevišnji moli za dobro između dviju ili više stvari. Osnova trilitera h-j-r jeste vezivanje i naginjanje. Naime, želja za nečim podrazumijeva težnju ka tome i vezanost za to (usp. Ibn Fāris, Mu'džem makājīsil-luga, 2/232; Muftić, Arapsko-bosanski rječnik, 416).
U bosanskom
Hajr je još jedna riječ koja se pojavila u bosanskom pod utjecajem kur’anskog jezika. Često kažemo i čujemo bil-hajr u značenju s hajrom, tj. s dobrom, pratilo vas dobro; ili sabah hajrullāh (”dobro jutro”). Riječ hajr u bosanskom jeziku prenosi najšire značenje: 1. dobra: u nekom belaju ili iskušenju kažemo: na hajr, tj. na dobro, izdobrilo, ako Bog da; 2. dobrote: kada nešto planiramo kažemo: da bude s hajrom; kada u nečemu ili nekome ne vidimo nikakva dobra kažemo: nema tu hajra, odnosno nema u njemu/njoj hajra; 3. općekorisnih djela, npr. posaditi voćku na javnom mjestu, dovesti vodu za zajedničku upotrebu (negdje se i napiše: ovu hajr-česmu podiže…), napraviti džamiju itd.
U Kur’anu
Riječ hajr u Kur’anu ima čak dvadeset dva značenja:
- vjerovanje, iman(īmān):وَلَوْ عَلِمَ اللّهُ فِيهِمْ خَيْرًا A da Allah zna da u njima ima vjere – Enfāl, 23;
- islam(islām):مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ koji islam sprečava – Kalem, 12;
- imetak, mal (māl):إِنْ تَرَكَ خَيْرًا Ako imetak ostavlja – Bekare, 180;
- dobrota(‘āfije):وَإِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ Ako ti On kakvo dobro želi –Jūnus, 107;
- nagrada(edžr):فِيهَا خَيْرٌ U njima je nagradu – Hadždž, 36;
- (naj)bolji, (naj)vredniji(efdal): خَيْرُ الرَّازِقِينَ Opskrbitelj najbolji – Mā’ide, 114;
- hrana(ta’ām): رَبِّ إِنِّي لِمَا أَنْزَلْتَ إِلَيَّ مِنْ خَيْرٍ فَقِيرٌ ”Gospodaru moj, ma kakvu mi hranu dao, zaista mi je potrebna!” – Kasas, 24;
- pobjeda(zafer):لَمْ يَنَالُوا خَيْرً Nisu pobjedu postigli – Ahzāb, 25;
- konji(hajl):إِنِّي أَحْبَبْتُ حُبَّ الْخَيْرِ ”Ta, ja zbilja pokazah ljubav spram kōnja’’ – Sād, 32 – Arapi su imali običaj konje zvati riječju hajr, kao što su tom riječju nazivali i svoj imetak;
- Kur’an:أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْكُمْ مِنْ خَيْرٍ مِنْ رَبِّكُمْDa se vama Kur’an objavljuje od vašega Gospodara – Bekare, 105;
- korisnije, bolje(enfe’):نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْهَا أَوْ مِثْلِهَا A ne donesem bolji ili njemu nalik – Bekare, 106;
- sniženje cijena(ruhsul-es’ār): إِنِّيَ أَرَاكُم بِخَيْر Ja doista vidim – u dobru ste – Hūd, 84;
- ispravnost(salāh):فَكَاتِبُوهُمْ إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْرًا Napišite im potvrdu ako znate da se valjano otkupiti mogu – Nūr, 33;
- moć(kuvve):أَهُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ Da li su moćniji oni ili narod Tubba’a – Duhān, 37;
- dunjaluk(dun-jā):وَإِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ I žestok je, zbilja, on u pohlepi za dunjalukom – ‘Ādijāt, 8;
- poboljšavanje, popravljanje(islāh):وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ Neka među vama jedna zajednica bude koja će poboljšanju [stanja] pozivati – Āli Imrān, 104;
- dobro dijete(el-veledus-sālih):Nisā, 19;
- čednost(‘iffe):Nūr, 12);
- lijep odgoj(husnul-edeb): لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ Bilo bi im edebnije – Hudžurāt, 5;
- dobrovoljna djela(nevāfil:وَأَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ I objavismo im da čine dobrovoljna djela – Enbijā, 73;
- koristi(nāfi’): لاَسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ’’Ja bih sebi koristi kakve umnožio” – ‘Arāf, 188 i
- dobro kao suprotnost zlu(el-hajru diddeš-šerr):بِيَدِكَ الْخَيْر U Tvojoj Ruci je svako dobro – Āli Imrān, 26. (V. Ibnul-Dževzī, Nuzha, 120-121; usp. Dāmagānī, El-Vudžūh ven-nezā’ir, 1/299-302).
Iz navedenih značenja riječi hajr u Kur’anu uočavamo da je ona opća imenica koja obuhvata sva spomenuta značenja, i nije je dozvoljeno značenjski specificirati na bilo koje od ovih značenja. U posebnim kontekstima i povodima Objave ona zadobija i posebna značenja, ali koja ne izlaze iz okvira općeg značenja riječi hajr, odnosno sadrže sve ono što jeste hajr.
Univerzalno dobro
Hajr je, dakle, univerzalno dobro i stoji naspram šerra – univerzalnog zla. U Kur’anu se kaže: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَـٰئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ Oni koji vjeruju i čine dobra djela – oni su najbolja stvorenja. (Bejjine, 7) Znači da su oni i sami dobro, odnosno sāmo dobro, hajrul-berijje – najbolja stvorenja, kreacija. Svakom je data prilika za dobro, da bude najbolja kreacija, ili svakom je data prilika da praktično pokaže ko je i kakav je čovjek; svakom je data prilika za djelovanje i rad za dobro… Čovjeku je pokazan ili objašnjen put dobra i put zla.
Autor: Almir Fatić
islam.ba
